2º Bacharelato

Química

O currículo desta materia intenta proporcionar ós alumnos e ás alumnas a madurez intelectual e humana así como os coñecementos e as habilidades que lles permitan desempeña-las súas funcións sociais con competencia e responsabilidade crítica. Tamén intenta preparalos para a súa incorporación a estudios posteriores (universitarios ou de formación profesional) ou para a súa incorporación na vida activa.
Os contidos destas materias, de carácter conceptual, procedimental ou actitudinal, vanse incorporando de forma progresiva, profundizando nos conceptos e intentando que o alumno ou alumna por si mesmo ou mesma descobra a necesidade de cada paso unha vez asimilado o anterior.
A Química é unha construcción científica fortemente formalizada, e integra a análise (natureza empírica) coa síntese (fundamentación lóxica dos coñecementos teóricos). Para iso soluciona unha serie de conceptos e relaciónaos cun conxunto de definicións e hipóteses. Así, debemos utilizar unha metodoloxía que se centre nas resolucións de situacións-problema relevantes e relacionados coa realidade física do noso entorno, de xeito que desperte o interese dos alumnos e das alumnas pola xustificación dos fenómenos observados e desenrola-la capacidade necesaria para a investigación e a crítica dos mesmos.
A contribución dos contidos de Química seleccionados para a consecución dos obxectivos xerais do Bacharelato non só obedece ós aspectos anteriormente citados. No currículo deben figurar aspectos referidos á interrelación existente entre a Ciencia- Tecnoloxía- Sociedade, explicando por que estas interaccións condicionan e propician o seu desenvolvemento mutuo.

**CONSIDERACIÓNS PUNTUAIS

A secuenciación de contidos adquire unha significación especial no contexto da LOXSE, pois o programa oficial e flexible e aberto. Deste xeito, para organiza-la secuenciación imos ter en conta:
# os contidos prescritos polo currículo de Bacharelato e de ensinanzas mínimas do mesmo;
# a propia natureza interna xerárquica da Química, que une os conceptos propios do coñecemento científico;
# as características psicoevolutivas asociadas á idade dos alumnos e das alumnas, que inciden directamente no proceso de aprendizaxe;
# a existencia da proba de Selectividade ó final do curso.
De todas formas, partiremos sempre dos coñecementos previos dos alumnos e das alumnas, e
aumentando, pouco a pouco, a abstracción e a complexidade.

OBXECTIVOS

A ensinanza da Química debe contribuir a desenvolver nos alumnos e nas alumnas as seguintes capacidades:

a Comprende-los conceptos, modelos e teorías máis importantes da Química e aplicalos á interpretación científica de distintos fenómenos da realidade diaria.

a Utiliza-las estratexias e procedementos que a Química proporciona para realizar investigacións sinxelas e analizar algunha das súas aplicacións.

a Comprende-lo carácter integrador da Química a través das súas relacións con outras ciencias, como a Física, a Bioloxía ou a Xeoloxía.

a Comprender que a evolución dos coñecementos químicos está condicionada pola interacción coa Tecnoloxía e ligada ás necesidades da sociedade, e cómo a súa aprendizaxe require dunha actitude flexible e aberta fronte a distintas opinións.

a Aplicar estratexias propias do método científico para avaliar informacións procedentes de distintas fontes e establecer opinións propias e críticas respecto de problemas científicos e tecnolóxicos relacionados coa Química.

a Valora-las contribucións da Química ó progreso da Tecnoloxía e, polo tanto, á mellora das condicións de vida da humanidade.

a Seleccionar e aplica-los coñecementos apropiados para analizar situacións relacionadas coa Química que se presentan na vida cotiá.

SECUENCIACIÓN DE CONTIDOS

A estructura principal da Química está constituida por teorías e conceptos que configuran xeitos de interpretación do mundo que nos rodea e os fenómenos que nel ocorren.
Ademais dos contidos conceptuais, consideraremos outros referidos a destrezas, procedementos e actitudes que constitúen un conxunto de contidos transversais comúns a tódalas disciplinas científicas ou específicas da Química que se desenrolan ó longo do tratamento de toda a materia e que supoñen unha aproximación ó traballo científico e ás relacións entre a Química, a Tecnoloxía e a Sociedade.
Xunto a estes contidos procedimentais e actitudinais comúns a outras ciencias, existen tamén outros transversais que podemos englobar na denominación de Química descriptiva e que inclúen o estudio das substancias que son máis relevantes por motivos científicos, económicos, históricos ou medioambientales.
Polo que respecta ó bloque denominado “A construcción da Química”, será desenrolado de forma transversal. Así, a través das experiencias de laboratorio, o alumnado porá en práctica procedementos propios do traballo científico e desenrolará actitudes relacionadas con éste. Os contidos referentes ás influencias mutuas Química – Tecnoloxía – Sociedade, tamén serán desenrolados de forma transversal ó final de cada unha das unidades didácticas.
Respecto ós contidos actitudinais, expoñerémolos en conxunto na derradeira unidade da materia.

UNIDADE I: “Estructura da materia”

Contidos conceptuais

• Orixes da teoría cuántica. Hipótese de Planck. Efecto fotoeléctrico. Espectros atómicos.
• Modelo atómico de Bohr e as súas limitacións.
• Introducción á mecánica cuántica. Hipótese de Broglie. Principio de Heisenberg. Mecáncia ondulatoria.
• Orbitais atómicos. Números cuánticos.
• Configuracións electrónicas: Principio de Pauli e regra de Hund.
• O sistema periódico: clasificación periódica dos elementos. Variación periódica das propiedades dos elementos.
• Estudio dos seguintes grupos: alcalinos, alcalinotérreos, térreos, carbonoideos, nitroxenoideos, anfíxenos e Halóxenos.

Contidos procedimentais

• Realización de exercicios sobre:
  1. Cálculo de enerxías de transición segundo o modelo de Böhr.
  2. Cálculo de enerxía, lonxitude de onda e frecuencia dunha radiación electromagnética.
  3. Problemas de efecto fotoeléctrico, principio de incertidume de Heisenberg e dualidade onda-partícula de De Broglie.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Xeración e estudio dos raios catódicos.
  2. Difracción de electróns.
• Realización de esquemas e debuxos para a representación e análise das estructuras electrónicas de átomos.
• Procura de información sobre:
  1. Desenrolo do saber atómico na primeira metade do século XX.
  2. Científicos destacados neste campo (Rutherford; Geiger; Böhr; Mme. Curie; Pauli, Fermi...)
  3. Estado actual dos coñecementos sobre o átomo.
• Realización de exercicios sobre:
  1. Valores posibles dos nº cuánticos dentro dun átomo.
  2. Configuracións electrónicas fundamentais de átomos e ións monoatómicos.
  3. Situación dun elemento na táboa periódica a partir da súa configuración electrónica.
  4. Previsión de propiedades para un elemento a partir da súa ubicación na táboa periódica.
  5. Comparación de propiedades periódicas entre distintos elementos.
  6. Ordenación de resultados e representación gráfica.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Comparación do carácter metálico dalgúns elementos. Ensaiarase a dureza, a oxidación ó ar e a reacción con auga e con ácido nítrico diluído.
  2. Determinación da densidade dalgúns elementos sólidos e, a partir dela, deduci-lo radio atómico. Representación de dito radio en función do número atómico.
• Búsqueda de información sobre:
  1. Doberëiner, Lotar Meyer, Newlands e Mendeleiev e sobre as súas contribucións á ordenación periódica dos elementos.
  2. Elementos que non eran coñecidos na época na que Mendeleiev propuxo a súa ordenación.
  3. Significado do nome dos elementos.
  4. Orixe dos símbolos químicos para representar ós elementos. Antecedentes.

UNIDADE II: “Enlace químico”

Contidos conceptuais

• Concepto de enlace en relación coa estabilidade enerxética dos átomos enlazados.
• Enlace iónico. Propiedades das substancias iónicas. Concepto de enerxía de rede. Ciclo de Born-Haber.
• Enlace covalente. Propiedades das substancias covalentes.
• Teoría do enlace covalente. Estructuras de Lewis. Enlaces simples e enlaces múltiples.
• Parámetros moleculares. Hibridación de orbitais atómicos (sp, sp2, sp3).
• Forzas intermoleculares.
• Enlace metálico. Teorías que explican o enlace metálico.
• Estudio dos principais compostos de hidróxeno, osíxeno, nitróxeno e xofre: hidruros, óxidos e ácidos.
  

Contidos procedementais

• Realización de exercicios sobre:
  1. Ciclo de Born-Haber. Cálculo de enerxías de formación dos compostos iónicos.
  2. Estructuras de Lewis para compostos iónicos e covalentes.
  3. Xeometría de moléculas covalentes sinxelas.
  4. Previsión de propiedades para determinadas substancias a partir do tipo de enlace que as orixina.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Cristalización de substancias iónicas. Por exemplo, sulfato de cobre.
  2. Cristalización de substancias covalentes. Por exemplo, xofre e naftaleno.
  3. Construcción de modelos moleculares e cristalinos.

UNIDADE III: “Termoquímica”

Contidos conceptuais

• Introducción á Termodinámica. Sistemas termodinámicos. Variables termodinámicas.
• Primeiro principio da Termodinámica.
• Concepto de entalpía.
• Entalpía de reacción. Entalpía de formación. Entalpía de enlace. Cálculo de entalpías de reacción a partir das entalpías de formación e das entalpías de enlace.
• Lei de Hess.
• Segundo principio da Termodinámica. Concepto de entropía. Entropía e desorde.
• Enerxía libre e espontaneidade das reaccións químicas.

Contidos procedementais

• Realización de exercicios sobre:
  1. Cálculo de entalpías de reacción a partir de entalpías de enlace.
  “ de entalpías de reacción utilizando a lei de Hess.
  2. Realización de diagramas de entalpía.
  3. Cálculo de variacións de enerxía libre de Gibbs e deducción da espontaneidade dunha reacción.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Determinación do calor de disolución dalgunhas substancias (ác. clorhídrico e hidróxido sódico).
  2. Determinación do calor de neutralización entre un ácido e unha base.
• Busca de información sobre:
  1. Enerxía liberada pola combustión do carbón que se consume anualmente no país.
  2. Enerxía dos procesos vitais.
  3. Procesos químicos industriais espontáneos e non espontáneos.

UNIDADE IV: “Cinética química”

Contidos conceptuais

• Aspecto cinético das reaccións químicas. Concepto de velocidade de reacción.
• Ecuacións cinéticas. Orde de reacción.
• Mecanismo de reacción. Molecularidade.
• Teoría das reaccións químicas.
• Factores dos que depende a velocidade dunha reacción.
• Catalizadores: tipos e utilización en procesos industriais.
  

Contidos procedementais

• Realización de exercicios para valorar cualitativamente a variación da velocidade de reacción a partir de alteracións na concentración de reactivos e productos; da presencia de catalizadores positivos e negativos e da variación de temperatura.
• Elaboración de informes sobre a evolución experimental dunha reacción química e, tomando datos, estimar grafica e ou analiticamente a súa velocidade.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Determinación da velocidade de reacción nunha reacción con desprendemento de gases (por exemplo, na descomposición do ácido carbónico).
  2. Reaccións químicas a diferentes velocidades por modificación das condicións nas que se produce (variables de estado, concentración e catalizadores).
  3. Estudio cualitativo da acción dos encimas sobre algunhas reaccións (por exemplo sales de ferro sobre a descomposición da auga osixenada).
• Busca de información sobre:
  1. Uso de catalizadores na industria.
  2. Incorporación de encimas ós deterxentes.
  3. Importancia dos encimas nos seres vivos.

UNIDADE V: “Equilibrio químico”

Contidos conceptuais

• Concepto de equilibrio químico. Características.
• Cociente de reacción e constante de equilibrio.
• Formas de expresa-la constante de equilibrio: Kc e Kp. Relacións entre as constantes de equilibrio.
• Grao de disociación.
• Termodinámica e equilibrio: relación entre Kp e ?G.
• Factores que modifican o estado de equilibrio: Principio de Le Chatelier. Importancia en procesos industriais.
• Equilibrios heteroxéneos sólido-líquido. Solubilidade e producto de solubilidade.

Contidos procedimentais

• Realización de exercicios sobre:
  1. Valoración cualitativa das alteracións do equilibrio por cambio das condicións de presión, volume ou temperatura.
  2. Cálculo de constantes de equilibrio de concentración e presión a partir de: concentracións e presións parciais no equilibrio; de concentracións iniciais...
  3. Cálculo de composición de mesturas de reacción en equilibrio a partir das concentracións iniciais e de valores coñecidos da constante de equilibrio.

UNIDADE VI: “Reaccións de transferencia de protóns”

Contidos conceptuais

• Concepto de ácido-base segundo as teorías de Arrhenius e Brönsted-Lowry.
• Concepto de pares ácido-base conxugados.
• Fortaleza relativa dos ácidos e grao de ionización.
• Constante de disociación de ácidos e bases.
• Equilibrio iónico da auga. Concepto de pH.
• Volumetrías de neutralización ácido-base. Indicadores ácido-base.
• Estudio cualitativo das disolucións reguladoras.
• Estudio cualitativo da hidrólise.
• Solubilidadae e precipitación.
• Producto de solubilidade.
• Influencia sobre os equilibrios de precipitación: efecto do ión común, efecto salino...

Contidos procedimentais

• Realización de exercicios sobre:
  1. Formulación de ecuacións de ionización de ácidos e bases en diferentes disolventes e de reaccións de neutralización ácido-base.
  2. Cálculo de constantes de acidez e basicidade en diferentes situacións.
  3. Cálculo de pH e graos de disociación.
  4. Cálculo de concentracións e volumes requeridos para unha neutralización.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Reaccións e propiedades características de ácidos e bases.
  2. Determinación do pH de disolucións coñecidas.
  3. Valoración da concentración de disolucións ácidas ou básicas.
  4. Estudio cualitativo das disolucións tampón.
• Busca de información sobre:
  1. Chuvia ácida: como se produce.
  2. Producción de ácido clorhídrico polas células da parede estomacal.
  3. Influencia do pH do solo e da auga nos cultivos e nos ecosistemas naturais.
• Realización de exercicios sobre:
  1. Cálculo de productos de solubilidade de sales pouco solubles.
  2. Cálculo de solubilidades de sales pouco solubles (en auga pura e en disolucións con ións comúns...)
  3. Redisolución de diversas sales pouco solubles, xustificando o procedemento utilizado.
  4. Precipitación ou non de distintas sales, a partir da concentración dos ións que as constitúen e coa axuda do producto de solubilidade.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Estudio cualitativo da redisolución dun precipitado (por exemplo, con formación de substancias complexas, por formación de ácidos débiles...)
  2. Estudio cualitativo do efecto do ión común.
• Busca de información sobre:
  1. Solubilizacións e precipitacións químicas no medio ambiente e nos organismos vivos, interpretando a importancia e as repercusións destes fenómenos.

UNIDADE VII: “Reaccións de transferencia de electróns”

Contidos conceptuais

• Concepto de oxidación e reducción. Número de oxidación. Oxidantes e reductores.
• Axuste de reaccións químicas polo método do ión-electrón.
• Estequiometría das reaccións redox.
• Estudio da célula galvánica. Tipos de electrodos. Potencial de electrodo. Escala normal de potenciais. Potencial dunha pila.
• Relación entre Eo e ?G. Espontaneidade dos procesos redox.
• Electrolise: estudio da cuba electrolítica. Leis de Faraday. Principais aplicacións industriais.

Contidos procedimentais

• Realización de exercicios sobre:
  1. Formulación de semiecuacións de reducción e oxidación.
  2. Axuste de reaccións redox polo método do ión-electrón.
  3. Cálculo de equivalentes químicos nun proceso redox.
  4. Notación dunha pila galvánica e cálculo de potenciais redox de pilas galvánicas.
  5. Cálculo de magnitudes electroquímicas (coma o equivalente electroquímico) nunha cela electrolítica.
  6. Determinación do sentido de espontaneidade nunha reacción redox.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Construcción dunha pila e determinación do seu potencial redox.
  2. Electrolise da auga.
• Busca de información sobre:
  1. Importancia dos procesos corrosivos redox.
  2. Pilas e baterías comerciales.
  3. Relación do potencial redox con procesos biolóxicos como a fotosíntese ou a respiración.
  4. Importancia da galvanoplastia e a galvanotecnia.

UNIDADE VIII: “Química do carbono”

Contidos conceptuais

• O enlace nos compostos orgánicos. Estereoisomería.
• Reactividade dos compostos orgánicos. Desprazamentos electrónicos, rupturas de enlaces e intermedios de reacción.
• Tipos de reaccións orgánicas: substitución, adición e eliminación.
• Principais aplicacións da Química do carbono na industria química.
• Macromoléculas.
  

Contidos procedementais

• Realización de exercicios sobre:
  1. Formulación e nomenclatura de compostos orgánicos segundo as regras da IUPAC.
  2. Formulación de isómeros estructurais (de cadea, de posición e de función) e de estereoisómeros.
  3. Escritura de reaccións características dos diversos grupos funcionais.
  4. Escritura de reaccións de desprazamento, de adición e de eliminación.
  5. Escritura de reaccións de polimerización.
  6. Identificación de polímeros.
• Realización de experiencias de laboratorio sobre:
  1. Diferenciación entre aldehídos e cetonas. Reactivo de Fehling.
  2. Reaccións de esterificación.
  3. Reaccións de saponificación.
  4. Construcción de modelos moleculares tridimensionais (para cadeas carbonadas, isomería estructural e estereoisomería)

UNIDADE IX: “Actitudes, valores e normas”

• Valoración da importancia do método científico e dos hábitos de traballo científico para busca-las explicacións posibles á realidade, obter coñecemento e dar resposta a problemas.
• Interese pola interpretación da realidade a través de modelos e teorías científicas.
• Interese pola precisión na realización de experiencias, expresión de conceptos e resultados, elaboración de informes, representación de datos e, en xeral, polo desenvolvemento dos procedementos propios da Química.
• Valoración das contribucións da Química ó desenvolvemento da sociedade e á mellora das condicións de vida en distintos ámbitos, como a medicina, a industria ou o medio ambiente.
• Actitude reflexiva e crítica e toma de conciencia sobre as actuacións que poidan afectar ó medio ambiente.
• Respecto no uso de instrumentos, materiais e reactivos químicos, e interese polo cumprimento das súas normas de emprego e seguridade.
• Apertura e flexibilidade ó valorar, de xeito tolerante, informacións e opinións alleas.

TEMAS TRANSVERSAIS

Existen unha serie de aspectos destacables na nosa sociedade que teñen que formar parte do currículo e, polo tanto, do proceso de aprendizaxe. Estes aspectos non sempre teñen un tratamento específico nos contidos e obxectivos das diversas etapas, pero de forma implícita teñen gran cabida. Son os temas transversais, chamados tamén eixos transversais porque os seus contidos son desenrolados ó longo dunha liña cuns obxectivos determinados e ademais, o seu desenrolo ten un sentido de conexión entre distintas áreas do coñecemento e as realidades e necesidades sociais
Nos contidos de Química de 2º de Bacharelato desenrolaremos fundamentalmente os seguintes temas transversais (aínda que esto non quere dicir que se exclúan totalmente os demáis):

• Educación ambiental: como a Química é unha ciencia que se propón o estudio da Natureza, todos os seus contidos teñen maior ou menor relación coa educación ambiental.
  a Tentará ser un proceso educativo activo, permanente e progresivo.
  a Ten que facilitar que os individuos se conciencien dos problemas que as súas
  actitudes e as relacións sociais xeran na biosfera.
  a Permitirá afronta-los problemas do presente e preve-los do futuro, abarcando tanto
  o ámbito intraescolar como o extraescolar.
  aPromoveranse accións individuais e colectivas para a defensa a conservación e a
  mellora do medio ambiente.
  a Valorarase o papel da Química na mellora da calidade de vida e na resolución dos
  problemas da humanidade; o efecto contaminante da industria química; a xestión
  de recursos e residuos a escala local e global do planeta...
• Educación para a saúde: coidarase especialmente:
  a A seguridade no traballo e a estancia no laboratorio.
  a A valoración da aportación da Química nos procesos tecnolóxicos e na
  a O rexeitamento da producción e uso de substancias nocivas para a saúde e o
  medio ambiente.
• Educación para a igualdade entre os sexos: para desenrola-la autoestima e a concepción do propio corpo como expresión de personalidade.
  a Analizarase criticamente a realidade intentando correxir xuízos sexistas.
  a Tentarase consolidar hábitos non discriminatorios e tratando de non usar
  expresións sexistas e, no caso de facelo, correxíndoas.

TEMPORALIZACIÓN

A temporalización dos contidos correspondentes á materia de Química de 2º de Bacharelato está feita de xeito teórico, contando que tanto o profesor ou profesora coma os alumnos e as alumnas traballen xuntamente dando o maior rendemento posible pois a materia a desenrolar é moi ampla. Tamén inflúe o calendario escolar, que ano a ano vai variando. Facémola considerando 29 semanas de clase, aínda que o tempo dispoñible pode ser menor. É a seguinte:

Unidade I: 3 semanas
Unidade II: 4 semanas
Unidade III: 3 semanas
Unidade IV: 2 semanas
Unidade V: 3 semanas
Unidade VI: 5 semanas
Unidade VII: 4 semanas
UnidadeVIII: 5 semanas
Unidade IX: Non lle asignamos unha temporalización especial pois é o bloque correspondente ás actitudes, valores e normas e deben ser desenrolados ó longo de todo o curso, en tódalas unidades didácticas.

METODOLOXÍA

É difícil cos alumnos e as alumnas que cursan os estudios de bacharelato presenten características psicopedagóxicas uniformes. Para algún deles e delas, o Bacharelato constituirá a súa derradeira etapa de estudios antes de incorporarse á vida laboral; para outros e outras, será un paso ordenado hacia estudios superiores; por iso, os intereses duns e doutros serán moi distintos.
Debe trascende-la aprendizaxe sobre coñecementos concretos e acceder á aprendizaxe das relacións formais. O alumno e a alumna debe estar capacitado para establecer modelos de aprendizaxe propios a partir das ideas resultantes dun exercicio mental que lles dé forma e valor. A función do profesor ou profesora, xunto cos materiais didácticos, é prepara-la secuencia de aprendizaxes de xeito progresivo e harmónico para non provocar traumas nin bloqueos na mente do alumnado.
O estudiante, nesta etapa, non se debe conformar coa observación da realidade e acepta-los feitos tal e como se presentan ou aparecen senón que debe tentar descubri-las causas que os motivan e relacionar uns feitos con outros (polo menos intentalo), usando unha metodoloxía analítica e reflexiva.
É especialmente importante que o alumno e a alumna entre nun proceso creador dos seus propios modelos sobre a forma de aprender e sobre o aprendido. Así, os modelos elaborados pola súa mente serán producto dunha peculiar forma de analizar, interpreta-la realidade e establece-las relacións apropiadas.
O alumnado debe ser consciente de que os modelos cognitivos sobre a realidade son susceptibles de cambios e melloras. En Química nada queda establecido definitivamente, do mesmo xeito que noutras ciencias. A evolución dos coñecementos científicos ten carácter tentativo e de constante investigación do mundo físico a través de teorías e modelos que van perfeccionándose e sucedéndose uns a outros. Do mesmo xeito, o acceso á aprendizaxe dos coñecementos científicos acádase a través dunha remodelación de conceptos previos que nalgúns casos foron imprecisos ou erróneos.

• Como estratexias metodolóxicas básicas:
  Partirase de problemas ou cuestións próximas ó entorno, procurando que sexan motivadoras.
• As actividades deben ter potencialidade para desencadear procesos de aprendizaxe significativo.
• Terase en conta os esquemas de pensamento e as concepcións do alumnado, favorecendo o traballo deles mesmos e mesmas e a autonomía na aprendizaxe.
• Favorecerase o traballo cooperativo, o intercambio entre iguais e a reflexión sobre o propio proceso de aprendizaxe, para que se sintan responsables dela.

Temos que ter en conta que o alumnado chega a 2º Bacharelato cunha certa bagaxe conceptual, manipulativa e experimental. Ademais, posúen maior grao de madurez e esto se traduce no uso e desenrolo progresivo de determinadas ferramentas intelectuais como:
a maior capacidade de abstracción e razoamento lóxico; polo tanto, poden operar sobre obxectos non presentes fisicamente e con propiedades non observables directamente;
a maior capacidade para establecer e interpretar relacións funcionais en forma matemática;
a maior desenrolo do razoamento hipotético-deductivo, o que posibilitará a construcción de teorías e a deducción de consecuencias.

2RECURSOS E ACTIVIDADES

Todo recurso é un instrumento do cal o seu uso debe estar de acordo cos obxectivos, as orientacións metodolóxicas e de avaliación que se propoñan.
Algúns recursos e actividades-tipo poden ser:
2 Lectura de textos históricos e científicos para introducir situacións-problema, para suxerir solucións, estratexias...
2 Cuestionarios de preguntas e análise de problemas concretos ó iniciarmos un tema, como motivación e para coñecer e discuti-las ideas previas.
2 Lectura de revistas e xornais, para amosa-la incidencia e as relacións co contexto social do coñecemento científico, como fonte de dúbidas e problemas.
2 Exposicións do profesor ou profesora, contempladas como un instrumento máis e usándose de modo axeitado.
2 Cuestionarios-guía como guión na resolución de problemas especialmente en momentos de maior carga conceptual e desenrolos máis formais.
2 Actividades destinadas á recollida de información empírica: manexo de bibliografía, actividades de laboratorio... Estas actividades non deben ser consideradas como anexos, separadas do curso normal da clase, senón entroncadas nun enfoque máis amplo dentro do modelo proposto.
2 Elaboración de informes polos alumnos e alumnas sobre as conclusións obtidas ó final dunha investigación ou dun tema, criticando a forma de traballo.
2Resolución e plantexamento de problemas de aplicación presentados cun enunciado aberto que favoreza unha actitude reflexiva e investigadora e evite o uso de “receitas”. A resolución destes problemas debe contempla-lo seu estudio cualitativo, a súa formulación precisa, a emisión de hipóteses, a elaboración de estratexias previas á resolución e a resolución propiamente dita.
2 Outros recursos e actividades:
* uso de diapositivas e transparencias, para plantexar problemas e extraer conclusións
* uso do vídeo e a T.V. como actividade funcional para xerar conflictos
* uso do ordenador para presentar informes (procesador de textos); buscar datos e documen-
tación (base de datos); manexar datos experimentais (follas de cálculo)...

AVALIACIÓN

A avaliación é un compoñente básico do proceso de ensino-aprendizaxe. O sistema educativo tenta dar resposta e cabida a tódolos alumnos e alumnas e, polo tanto, ten que ter en conta as súas capacidades, intereses, habilidades e necesidades. Isto concrétase nun deseño curricular aberto e flexible que contemple a realidade dos alumnos e das alumnas. A avaliación ten unha función basicamente orientadora e tense que adaptar ás características de cada alumno e alumna.
A avaliación debe cumprir dúas funcións básicas:
= permitir un axuste progresivo da axuda pedagóxica ás características e necesidades dos alumnos e das alumnas;
= permitir coñece-lo grao de consecución dos obxectivos da materia.

As fases do proceso de avaliación están relacionados cos momentos do propio proceso de ensino-aprendizaxe:
( A avaliación inicial, para determina-la situación de partida do alumnado.

(A avaliación continua ou procesual, que permite observar e valora-los seus progresos e cambios e tamén afina-la adecuación das programacións e metodoloxías.

( A avaliación sumativa, que informe sobre os graos de aprendizaxe acadados polo alumno e pola alumna ó final de cada bloque ou ó final do curso. Permite tomar decisións sobre a orientación e a adecuación curricular.

Os tres tipos de contidos (conceptuais, procedementais e actitudinais) esixen distintas formas e instrumentos de avaliación.
Así, as cuestións sobre contidos conceptuais, poden referirse a plantexamentos de hipóteses, aplicación de leis, resolución de problemas...
Para os contidos procedementais pedirase ós alumnos e ás alumnas que xustifiquen como farían comprobacións concretas no laboratorio; que representen graficamente datos para verificar determinadas leis...
Para os contidos actitudinais, proporanse cuestións nas que se relacione a ciencia coa tecnoloxía e a sociedade, por exemplo.
Farase unha avaliación inicial ó comezo do curso e, opcionalmente, ó comezo de cada un dos bloques temáticos fundamentalmente para saber desde onde teremos que partir. As probas de avaliación inicial faranse principalmente sobre contidos conceptuais referidos á materia que se impartirá en 2º de Bacharelato.

Segundo as datas propostas pola Comisión de Coordinación Pedagóxica, realizaranse tres avaliacións. Se algún alumno ou alumna non supera algunha delas, faranse probas de recuperación despois de cada avaliación, agás na terceira avaliación, que se farán antes da avaliación. Se, de tódolos xeitos, quedan alumnos e alumnas coa materia total ou algunha parte sen superar, a finais do mes de maio farase unha proba global. Aqueles alumnos e alumnas que non superen a materia na avaliación final de maio terán unha proba extraordinaria no mes de setermbro.

INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN

a Probas tipo test: para a avaliación inicial co fin de facer unha sondaxe sobre ideas previas ou preconceptos.
a Resolución de problemas de enunciados abertos ou pechados (para a comprensión de conceptos básicos por parte dos alumnos ou alumnas)
a Avaliación de traballos de laboratorio, calificando unha serie de aspectos (coñecidos previamente polo alumnado) despois de observar e comproba-la actividade dos alumnos e das alumnas no laboratorio.
a Realización de exames ou probas escritas (unha ou dúas por avaliación).
a Realización de exames ou probas escritas para recuperar a aqueles alumnos ou alumnas que non superasen os obxectivos propostos para cada avaliación.
a Para aqueles alumnos e alumnas que non superen a materia na convocatoria de maio haberá unha proba escrita extraordinaria no mes de setembro.
a Exposicións por escrito dos puntos importantes de modelos e teorías.
a Obtención de información durante o proceso de ensino-aprendizaxe:
I. observación directa de hábitos de traballo, de interese no traballo; de autoconfianza e respecto polos demais e as súas ideas; coidado e respecto polo material de clase e de laboratorio...
II. avaliación de actividades de traballos grupais, postas en común...
III. avaliación de actividades individuais.

Calquera das actividades realizadas na clase ou fóra dela poden ser avaliadas, de xeito que os alumnos e as alumnas se acostumen a que o traballo de cada día é parte do proceso avaliativo, o que esixe un traballo cotián. Toda a información obtida no proceso avaliativo implica unhas accións referidas ó conxunto dos elementos implicados na acción avaliativa, que se reflexarán na atención ás deficiencias detectadas na formación dos alumnos e das alumnas. Destacaremo-los logros acadados en relación coa situación de partida, vendo os fallos e o xeito de superalos.

	CONTIDOS MÍNIMOS

Dado que ó final desta etapa os alumnos e as alumnas teranse que enfrontar a unha Proba de Acceso á Universidade, os contidos mínimos da materia son os propostos polo grupo de traballo que desenrola as probas das PAAU. 

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Dado que tódolos alumnos e alumnas que cursan 2º de Bacharelato terán que face-la proba de aptitude para acada-lo título de Bacharelato, este Departamento supón que os criterios de avaliación que aparecen no decreto, servirán como base para a realización e corrección de dita proba.
Este Departamento acordou que estes criterios de avaliación representan os mínimos da asignatura para poder superala.

A Analiza-las contribucións teóricas e os feitos experimentais que levaron a enuncia-lo modelo atómico de Bohr, e discuti-las limitacións e correccións deste. Coñece-las bases do modelo atómico mecanocuántico e as súas consecuencias.

O alumno e a alumna será capaz de:
a Coñecer e valora-los logros da Química , reflexionando sobre os cambios producidos nas distintas teorías á luz dos achados experimentais, poñendo de manifesto as presións sociais que actuaron sobre as persoas que elaboraron as novas concepcións.
a Valora-las actitudes abertas e receptivas do alumnado o mesmo ca tolerancia.
a Valora-lo carácter non dogmático da Ciencia como pensamento en constante revisión.
a Discerni-lo que hai de certo ou errado nos distintos modelos atómicos, comprendendo os feitos experimentais que os propiciaron.
a Compara-los distintos modelos atómicos clásicos co actual modelo mecanocuántico.
a Coñece-lo fundamento dos espectros atómicos e cómo podemos obter información sobre a constitución da materia a partir deles.

A Utiliza-lo modelo atómico mecanocuántico para elaborar configuracións electrónicas de elementos químicos e interpreta-la variación periódica dalgunhas propiedades atómicas.

O alumno e a alumna será capaz de:
a Utiliza-las ideas do modelo mecanocuántico para elaborar e xustificar configuracións electrónicas, relacionándoas cos valores enerxéticos dos distintos estados electrónicos.
a Comprende-los fundamentos da ordenación dos elementos na Táboa Periódica.
a Saber situar correctamente un elemento da Táboa Periódica e preve-las súas propiedades máis importantes en función de dita situación.
a Saber compara-las propiedades periódicas (radio atómico e iónico, potencial de ionización, afinidade electrónica, electronegatividade, estados de oxidación, carácter metálico ou non metálico...) de diversos elementos en función da súa estructura electrónica.

A Comprende-lo concepto de enerxía reticular e aplica-lo ciclo enerxético de Born-Haber para predici-lo seu valor. Discuti-la influencia da enerxía reticular nas propiedades dos compostos iónicos.

O alumno e a alumna será capaz de:
a Comprende-lo tipo de enlace que mantén ós átomos unidos de xeito estable nas diferentes substancias.
aComprender e xustifica-las propiedades que presentan compostos iónicos sinxelos debido ó tipo de enlace entre as partículas.
a Facer cálculos sobre enerxías implicadas no proceso de formación dun composto iónico, utilizando o ciclo de Born-Haber.
a Comprende-lo concepto de enerxía reticular valorando a influencia desta nas propiedades dos compostos iónicos.

A Interpreta-la enerxía de enlace, orde de enlace, polaridade e xeometría de substancias covalentes. Establece-las estructuras de Lewis de compostos covalentes de interese e aplica-lo concepto de hibridación en casos sinxelos.

O alumnado será capaz de:
a Comprender claramente os conceptos de enerxía de enlace, orde de enlace e polaridade.
a Facer estructuras de Lewis de moléculas covalentes diatómicas e poliatómicas sinxelas e de interese.
a Explica-la formación de enlaces covalentes en moléculas sinxelas.
a Deduci-la xeometría das moléculas covalentes a partir dos enlaces que as forman, explicándoa a partir da hibridación en casos sinxelos.
a Deducir e explica-las propiedades das substancias covalentes en función do seu enlace.

A Xustifica-las propiedades xerais dos metais a partir dese tipo de enlace. Analiza-las características das forzas intermoleculares e a súa influencia nas propiedades das substancias.

O alumnado será capaz de:
a Comprende-los conceptos de índice de coordinación e banda electrónica.
a Coñece-lo enlace metálico e a súa xustificación teórica.
a Deducir e explica-las propiedades das substancias metálicas en función do seu enlace.
a Comprende-la existencia das forzas intermoleculares, analizando e valorando cómo afectan directamente ás propiedades das substancias.

A Aplica-lo primeiro principio da Termodinámica ás reaccións químicas. Defini-lo concepto de entalpía e analiza-las diferencias entre procesos exotérmicos e endotérmicos. Aplica-la lei de Hess a diferentes procesos químicos.

O alumno ou a alumna será capaz de:
aCalcula-la enerxía intercambiada nunha reacción e as cantidades de reactivos e de productos implicados, aplicando o concepto de entalpía, o cálculo estequiométrico e a lei de Hess.
a Coñece-las magnitudes termodinámicas que inflúen no desenrolo dun proceso químico razoando cómo varían.

A Analiza-los conceptos de enerxía interna, entalpía, entropía e enerxía libre. Aplica-los principios da Termodinámica ás reaccións químicas e predici-la súa espontaneidade.

O alumno ou a alumna será capaz de:
a Coñece-las magnitudes termodinámicas que inflúen no desenrolo dun proceso químico razoando cómo varían.
a Relaciona-los cambiois enerxéticos producidos nunha reacción química coa variación de enerxía interna e de entalpía.
a Relacionar e xustifica-la variación de entropía das reaccións co estado físico de reactivos e de productos así como coas reaccións de disociación ou procesos de condensación.
a Distinguir claramente os conceptos de reacción imposible, non espontánea e espontánea.
a Predeci-la espontaneidade das reaccións en función da súa entalpía, entropía e a temperatura á que teñen lugar.

A Analiza-las características cinéticas dos procesos químicos, a partir do concepto de velocidade de reacción e das teorías que explican cómo progresan as reaccións químicas. Explica-los factores que inflúen na velocidade de reacción.

O alumno ou a alumna deben ser capaces de:
a Comprende-lo concepto de velocidade de reacción e coñecer e xustifica-los factores que a afectan.
a Comprende-lo concepto de enerxía de activación e a súa relación coa velocidade de reacción.
a Coñecer, comprender e analiza-las distintas teorías que explican cómo transcorren as reaccións químicas.
a Coñece-la relación existente entre a Termoquímica e a Cinética Química.

A Analiza-las características do equilibrio químico e emprega-la lei de acción de masas a equilibrios homoxéneos sinxelos. Establece-lo concepto de constante de equilibrio e relacionar Kc e Kp en sistemas gasosos. Aplica-lo principio de Le Chatelier para valora-la influencia de diferentes factores sobre o equilibrio químico.

O alumnado será capaz de:
aDescribi-los procesos químicos como algo dinámico e establece-lo concepto de equilibrio químico.
aIdentifica-los factores determinantes do estado de equilibrio ou non dunha reacción química.
a Resolver problemas sobre cálculos de composición de mesturas en equilibrio, de presións de equilibrio... a partir de difrentes situacións de partida.
a Formulación de hipóteses sobre os posibles factores que inflúen nun equilibrio químico: presión, temperatura e concentración.
a Saber aplica-lo principio de Le Chatelier para a predicción de desprazamentos dos equilibrios.
a Resolución analítica de desprazamentos de equilibrios químicos ó modificar algún dos factores anteriormente citados.

A Aplica-la lei de acción de masas a equilibrios heteroxéneos sólido-líquido e establece-las relacións entre solubilidade e producto de solubilidade.

O alumno e a alumna será capaz de:
aComprende-los conceptos de solubilidade e precipitación.
a Sabe-la utilidade do producto de solubilidade, analizando e xustificando a posibilidade de precipitación ou non dunha determinada substancia nunhas condicións determinadas.
a Comprender, xustificadamente, as distintas formas de redisolver un precipitado.
a Saber calcula-la solubilidade de distintos sales, en distintos disolventes (auga pura, presencia de ións comúns...)
a Resolver problemas sobre disociación de sales pouco solubles: cálculo de productos de solubilidade, precipitación fraccionada...

AExplica-los conceptos de acidez e basicidade segundo as teorías de Arrhenius e Brönsted-Lowry e analiza-las diferencias e relacións entre elas. Aplica-los conceptos de pH, fortaleza relativa de ácidos e bases, neutralización e hidrólise de sales.

O alumnado será capaz de:
a Interpretar e predeci-lo comportamento de substancias químicas en medio acuoso e prognostica-lo resultado de mesturas destas disolucións (ácidas, básicas ou neutras), confirmando esto cos resultados experimentais.
a Coñece-los conceptos de ácido e base segundo a teoría de Arrhenius e a ampliación que supón o concepto de Brönsted-Lowry sobre substancias que poden actuar como tales.
a Entende-lo concepto de pH e familiarizarse co seu uso.
a Saber calcula-las concentracións de especies presentes nunha disolución acuosa e facer cálculos de pH para expresa-la acidez ou a basicidade dunha disolución.
a Resolver problemas de cálculos de pH, constantes de acidez ou basicidade, variacións de pH (utilizando disolucións reguladoras e sen elas)...
a Comprende-lo fundamento das reaccións de neutralización e das técnicas de valoración.
a Comprender e xustifica-la hidrólise de distintas sales.

A Analiza-las características e constituíntes das reaccións de oxidación-reducción e aplica-lo método do ión-electrón para o seu axuste.

O alumno e a alumna será capaz de:
a Comprende-los conceptos de oxidación, reducción, oxidante e reductor.
a Axustar ecuacións redox polo método do ión-electrón.
a Coñece-lo concepto de equivalente redox e saber calculalos.

A Distinguir entre célula galvánica e cuba electrolítica. Calcula-lo potencial dunha pila e relacionar Eo e ?G. Aplica-las leis de Faraday. Identificar procesos redox que teñen lugar na natureza e na industria.

O alumno ou a alumna será capaz de:
a Deseñar e montar unha célula voltáica sinxela enunciando correctamente a ecuación química que describe o proceso que ten lugar.
a Definir e explica-la escala de potenciais normais de reducción.
a Calcular teoricamente f.e.m. correspondentes a distintos procesos redox relacionándoa con ?G.
a Deduci-la espontaneidade dunha reacción redox a partir da diferencia entre os potenciais normais de reducción dos pares redox participantes.
a Diferenciar de xeito xustificado unha célula voltáica e unha electrolítica.
a Aplicar cuantitativamente as leis de Faraday.
a Identifica-las distintas aplicacións da electroquímica, incluída a electrolise, valorando as repercusións nas condicións de vida e no medio ambiente.
a Asociar procesos como a corrosión dos metais, a oxidación dos alimentos ou a utilización de combustibles con reaccións de oxidación e reducción.

A Relaciona-los tipos de enlace dos compostos de carbono co tipo de hibridación. Recoñece-los diferentes tipos de estereoisomería. Coñece-las características principais das reaccións de adición, substitución e eliminación e aplicalas para describi-la reactividade básica dos grupos funcionais máis comúns. Formula-los compostos orgánicos nos que estes últimos estean presentes.

O alumno ou a alumna debe ser capaz de:
a Explica-lo tipo de enlace que pode presenta-lo átomo de carbono, atendendo especialmente á xeometría que determinan, utilizando a teoría da hibridación de orbitais.
a Comprender e diferenciar claramente os distintos tipos de isomería, identificándoa en diferentes compostos orgánicos.
a Formular e nomear correctamente compostos orgánicos (hidrocarburos saturados, insaturados e aromáticos; compostos con osíxeno (alcois, éteres, aldehídos e cetonas, ácidos carboxílicos, ésteres); compostos con nitróxeno (aminas, amidas, nitrilos e compostos nitrosos) e derivados haloxenados.
a Recoñece-las reaccións de adición, eliminación e substitución que teñen lugar entre os compostos orgánicos.
a Comprende-lo problema dos residuos orgánicos e a incidencia destes na contaminación do medio ambiente.

AAplica-los coñecementos da Química á realización axeitada das actividades experimentais propostas ó longo do curso.

Con este criterio trátase de verificar se o alumnado aplica os coñecementos adquiridos
ó longo do curso nas actividades experimentais en canto a normas de utilización do material de laboratorio, actitude na aula e no laboratorio, realización de cálculos aplicando as leis correspondentes...

A Analiza-las interrelacións que nos contidos deste curso se dan entre a Ciencia, a Tecnoloxía e a Sociedade.

Este criterio trata de verificar se os alumnos e as alumnas relacionan os coñecementos
adquiridos en Física e Química con outros contidos desenrolados noutras disciplinas; para que non crean que son coñecementos illados que soamente precisan para esta disciplina e poidan aplicalos non soamente en clase de Física e Química.

	ALUMNOS E ALUMNAS COA FÍSICA E QUÍMICA DE 1º BACHARELATO PENDENTE

O Departamento de Física e Química facilitará ó alumnado coa Física e Química de
1º Bacharelato pendente boletíns de exercicios, cuestións teóricas e problemas para que preparen a materia. Estes boletíns estarán baseados nos contidos desenrolados no curso anterior reflectidos no Proxecto Curricular de Bacharelato.
                               Realizarase un exame escrito por avaliación nas datas propostas pola Comisión de Coordinación Pedagóxica. O alumno e a alumna superarán a materia cando obteñan unha calificación mínima de 5 nestes exames.
                               Dado que non é posible dispoñer de horas de recuperación que non coincidan coas horas non lectivas do alumnado, o Departamento de Física e Química disporá, de xeito xeral dun recreo á semana para aclarar dúbidas correspondentes a cada avaliación.
                               No caso de que o alumnado non supere a materia pendente deste xeito “parcial”, terá dereito a unha proba extraordinaria no mes de maio  e outra en setermbro.
                               A distribución da materia é a mesma que ó longo do curso de 1º Bacharelato; é dicir, tres unidades por avaliación.

	LIBROS DE TEXTO

O Departamento non marca libros de texto. Soamente, recomendaremos ó alumnado libros de diferentes editoriais para que poidan preparar ben esta asignatura.

A Xefa do Departamento

Ana Mª Sánchez Expósito

(Volver á páxina principal)