Introducción

Obxectivos

Secuenciación de contidos

Temas transversais

Temporalización

A ensinanza das Ciencias debe pasar forzosamente pola participación activa do alumnado. É moi desexable que o alumno ou a alumna vexa a Ciencia como algo propio, non alleo, que está ó alcance da súa man. Nembargantes, a construcción da Ciencia é moi difícil polo que posúe de abstracta e complexa.
Basearémonosna metodoloxía científica (que busca o coñecemento por medio da observación, da análise e do deseño de estratexias) para a construcción de diferentes modelos e teorías que expliquen, de xeito coherente, os fenómenos observados na realidade que nos rodea.
Xunto coa adquisición de conceptos, uso e dominio de procedementos, tratarase de estimula-lo desenvol-vemento de actitudes de curiosidade e interese por todo o relativo ó medio e a súa conservación, ó coidado do seu corpo, o gusto polo coñecemento e a verdade, o aprecio polo traballo en equipo, a existencia de razóns e argumentos na discusión das ideas e na adopción de posturas propias...
Intentarase facer unha valoración da Ciencia considerando as súas limitacións, os seus perigos, a súa complexidade, e tamén que no desenrolo e aplicacións dos coñecementos científicos inflúen moitas veces razóns de tipo extracientífico (políticas, económicas, militares...) Ante calquera aportación científica, tratarase de valora-los seus aspectos positivos e tamén as súas posibles repercusións negativas.
Aínda que no currículo de bacharelato non veñen claramente explicitado-los temas transversais coma na etapa anterior, na E.S.O., hai moitos aspectos nos que se pode incidir en temas desta natureza. Así, a saúde persoal e ambiental son dous aspectos que teñen que ver coa supervivencia persoal e mundial e esixen, cada vez máis, que tódalas persoas esteanpreparadas para coidarse a si mesmas, e para presentar unha actitude solidaria e enérxica ante prácticas non axeitadas de destrucción do medio ambiente. Tamén, respecto á educación do consumidor (por exemplo, no uso racional dos recursos, abuso dos combustibles fósiles...); á educación para a paz (uso da enerxía para fines pacíficos...); á educación vial (responsabilidade procedente do coñecemento);...
A materia desenvolvida neste curso ten unha función preparatoria para o desenvolvemento de estudios posteriores, orientando tamén sobre futuras opcións.
Non debemos esquecer que os futuros bachaleres teñen igualmente a opción de continua-la súa formación a través dos ciclos formativos, ou elixi-lo bacharelato coma un fin en si mesmo. Por iso, tratarase de presenta-la asignatura non excesivamente academicista e o máis atractiva que poidamos.

científico é de grande complexidade de abstracción, iremos aumentando pouco a pouco a abstracción tal e como se fixo no 4º curso da E.S.O. Partiremos sempre do máis xeral cara ó máis complexo; do máis concreto ó máis abstracto; do máis familiar e próximo ata o máis lonxano e descoñecido.

OBXECTIVOS

SECUENCIACIÓN DE CONTIDOS

* Dunha banda, o feito de que a ciencia é unha construcción levada a cabo pola inxente labor de homes e mulleres de distintas épocas que lograron comprender e interpreta-los fenómenos da natureza a través de hipóteses, modelos e o descubrimento das leis que rixen o seu comportamento.
* Doutra, levar á reflexión dos alumnos e das alumnas as consecuencias do desenrolo científico e tecnolóxico para ben e para mal da humanidade: a súa influencia no medio ambiente; o seu condicionamento para o desenrolo económico e social dos pobos; a liberación dos fatigosos traballos físicos; as facilidades para o desprazamento e a comunicación...

De tódolos xeitos, desenrolaremo-lo bloque "Aproximación o traballo científico", na primeira unidade didáctica, pois pensamos que o alumnado debe posuir coñecementos precisos e claros previos ó tratamento da materia sobre o método científico en xeral e moi especialmente sobre os procedementos para facer medidas e a maneira máis axeitada para usa-los resultados nos cálculos.
Xunto coa adquisición de conceptos e o uso e dominio dos procedementos, estimularase o desenvolvemento dunha serie de contidos actitudinais, tanto persoais como en relación á Ciencia. Expoñerémolos en conxunto para tódolos bloques por mor de que moitos deles deberán ser abordados en varias unidades didácticas.
Comezaremo-lo desenrolo da materia polo tratamento dos bloques adicados á Química, para deixar tempo a que se desenrolen determinados aspectos do currículo de Matemáticas que precisaremos para aborda-los bloques correspondentes á Física.
Os contidos actitudinais (actitudes, valores e normas) expóñense todos xuntos no derradeiro bloque de cada curso, pero hai que ter en conta que deben ser tratados en tódolos bloques nos que sexa posible.

• Magnitudes : tipos e a súa medida.
• Dimensións e unidades. Factores de conversión. Ecuación de dimensións.
• Instrumentos de medida: sensibilidade e precisión.
• Erros na medida: absoluto e relativo.
• Expresión dos resultados: cifras significativas, notación científica e representacións gráficas.
• Breves nocións de cálculo vectorial.

• Utilización de técnicas de consulta bibliográfica para a elaboración de informes sobre a evolución dalgunha idea científica relevante dentro da Física ou da Química.
• Utilización do método científico: plantexamento e acotación do problema; formulación de hipóteses; búsqueda de estratexias para resolvelo...
• Interpretación de resultados, comunicación dos mesmos e utilización das fontes de información.
• Utilización de instrumentos de medida, identificando a escala e comprobando a precisión, a sensibilidade e a exactitude.
• Interpretación de representacións gráficas.
• Realización de debates nos que dalgunha maneira fundamentada se contrasten diferentes criterios, en distintos momentos históricos, sobre a influencia C-T-S.

• Elementos que integran un movemento.
• Tratamento vectorial de movementos: posición, velocidade e aceleración.
• Movementos con traxectoria rectilínea: horizontal e vertical.
• Movemento circular: uniforme e uniformemente variado. Compoñentes intrínsecas da aceleración.
• Composición de movementos. Aplicación a casos particulares: horizontal e parabólico.

• Identificación dos distintos tipos de movementos e das magnitudes relacionadas con cada un deles.
• Utilización de estratexias para resolver problemas de movemento: elaboración de hipóteses, comprensión do significado de tódolos termos.
• Exploración de problemas de cinemática: descomposición do problema, utilización de analoxías.

• A forza como interacción: as súas características.
• Cantidade de movemento e impulso mecánico. Principio de conservación.
• Leis de Newton da dinámica.
• Interacción gravitatoria: Lei de Newton da gravitación universal.
• Forzas de fricción en superficies horizontais e inclinadas.
• Dinámica do movemento circular.

• Resolución de problemas utilizando as leis de Newton e revisión da solución do proceso seguido.
• Utilización dos principios da dinámica para interpretar problemas da vida real.
• Diferenciación dos distintos tipos de forzas.
• Utilización precisa de magnitudes e instrumentos de medida de fenómenos dinámicos.
• Emprego do método científico para deduci-los principios da dinámica e os tipos de forzas.
• Elaboración de diagramas vectoriais de forzas, realizando o cálculo gráfico e analítico da resultante.
• Establecemento de relacións entre os feitos, conceptos e principios da dinámica en situacións sacadas das Ciencias da Natureza e da Saúde ou a Tecnoloxía.

• Aproximación cualitativa ó concepto de enerxía.
• Traballo mecánico como producto escalar de dous vectores.
• Traballo mecánico e enerxía. Potencia. Unidades.
• Enerxía debida ó movemento. Teorema das forzas vivas.
• Enerxía potencial gravitatoria.
• Conservación da enerxía mecánica.
• Transferencias de enerxía. Calor e traballo. A caloría.
• Capacidade calorífica. Cambios de estado físicos.

• Identificación dos conceptos propios da enerxía e diferenciación dos distintos tipos de enerxía.
• Establecemento de relacións entre os conceptos relacionados coa enerxía.
• Realización de experiencias relacionadas coa enerxía mecánica e a enerxía térmica.
• Formulación e verificación de hipóteses.
• Utilización de estratexias axeitadas para interpretar e resolver problemas.
• Identificación de aplicacións da enerxía mecánica e térmica á Tecnoloxía ou ás Ciencias da Natureza e da Saúde.

• Carga eléctrica e as súas propiedades.
• Interacción electrostática.Campo e potencial. Diferencia de potencial.
• Conductores e illantes. Corrente eléctrica.
• Resistencia dun conductor. Asociación de resistencias.
• Lei de Ohm.
• Aparellos de medida.
• Xeradores de corrente continua.
• Aplicación ó estudio de circuitos.
• Enerxía eléctrica. Lei de Joule.
• Aplicacións da corrente eléctrica.

• Identificación de conceptos básicos de electricidade e das relacións que existen entre eles e coas outras ramas da Física.
• Identificación e utilización precisa de magnitudes e unidades de medida relacionadas coa electrostática e a corrente eléctrica.
• Utilización de estratexias de resolución de problemas de electrostática e de corrente eléctrica.
• Análise de situacións da vida real na que teñen aplicacións os conceptos e principios da electrostática e da corrente eléctrica.
• Realización de experiencias sobre fenómenos electrostáticos e da corrente eléctrica e, en especial, circuitos eléctricos sinxelos.

UNIDADE VI: “Estructura da materia”

Contidos conceptuais

• Teoría atómica de Dalton.Modelos atómicos de Thompson, Rutherford e Bohr. Características dos átomos.
• O modelo mecánicocuántico: niveis enerxéticos e distribución electrónica.
• Interacción da radiación electromagnética coa materia: espectros atómicos.
• Ordenación periódica dos elementos: a súa relación cos electróns externos.
• A linguaxe química. Formulación e nomenclatura inorgánica (regras IUPAC).
• Estabilidade enerxética e enlace químico.
• Regra do octeto. Estructuras de Lewis.
• Enlace químico: iónico, covalente e metálico.
• Forzas intermoleculares.

Contidos procedimentais

• Xustificación razoada das sucesivas elaboracións de modelos atómicos.
• Observación á chama de diversos compostos, relacionándoas cos seus átomos constituíntes e interpretándoas segundo niveis electrónicos de enerxía no átomo.
• Clasificación de elementos químicos desde as orixes da Química ata a actual clasificación, recoñecendo os criterios adoptados en cada unha.
• Identificación das propiedades periódicas dos elementos e das regularidades da táboa periódica.
• Recoñecemento do enlace químico e dos tipos de enlace.
• Emisión de hipóteses sobre o tipo de enlace que presentan algunhas substancias.

UNIDADE VII: “Cambios materiais nos procesos químicos”

Contidos conceptuais

• Número de Avogadro. Mol.
• Disolucións. Concentración das disolucións: porcentaxe en masa; porcentaxe en volume; concentración en masa; molaridade; molalidade; fracción molar. Propiedades coligativas das disolucións.
• Fórmulas empíricas e moleculares.
• Ecuación de estado dos gases ideais.
• Relacións estequiométricas de masa e/ou volume nas reaccións químicas utilizando factores de conversión.
• Rendemento.
• As primeiras leis da Química: leis ponderais. Lei dos volumes de combinación. Hipótese de Avogadro.
• Procesos con reactivo limitante.
• Cálculos en sistemas nos que interveñen disolucións.
• Tipos de reaccións químicas.
• Estudio das reaccións de combustión.

Contidos procedimentais

• Identificación dos símbolos utilizados nas ecuacións químicas.
• Recoñecemento e extracción de conclusións cuantitativas de experiencias nas que se utilizan compostos da vida real.
• Realización de cálculos estequiométricos, a partir de exemplos resoltos paso a paso.
• Resolución de exercicios e problemas teóricos e aplicados, utilizando toda a información que proporciona a correcta escritura dunha ecuación química sobre o estado físico das substancias, as relacións entre moles, a enerxía de reacción.
• Recollida de información sobre un proceso químico industrial e análise das repercusións desta e dos seus productos sobre o medio ambiente e sobre as persoas.

UNIDADE VIII: “Química do carbono”

Contidos conceptuais

• Características dos compostos do carbono.
• Grupos funcionais: hidrocarburos (saturados, insaturados e aromáticos); compostos con osíxeno (alcois, éteres, aldehídos, cetonas, ácidos carboxílicos e ésteres); compostos con nitróxeno (aminas, amidas, nitrilos e compostos nitrosos).
• Nomenclatura e formulación IUPAC para estes compostos.
• Isomería. Tipos. Isomería estructural.

Contidos procedimentais

• Identificación dos símbolos convencionais utilizados para representa-los hidrocarburos e outros grupos funcionais.
• Recoñecemento teórico e experimental de hidrocarburos e grupos funcionais.
• Elaboración de esquemas ou mapas conceptuais sobre os derivados do petróleo (petroquímica).
• Formulación e enunciado dos compostos máis destacados e das principais funcións orgánicas, identificando os grupos funcionais.

UNIDADE IX: “Actitudes, valores e normas”

• Interese pola observación da realidade, a súa interpretación a través de ideas científicas explicativas e a confrontación destas con feitos experimentais.
• Interese na realización correcta de medidas, recollida de datos e confección de informes de acordo cos principios da metodoloxía científica.
• Coidado do material e instrumentos do laboratorio, respecto polas súas normas de utilización, así como das normas de seguridade no laboratorio.
• Valoración da importancia do rigor e da precisión na interpretación de resultados e na formulación de hipóteses, modelos e teorías.
• Valoración das contribucións da Física e da Química ó progreso da humanidade e ás melloras das condicións de vida.
• Interese polo rigor na utilización de termos ou expresións científicas nos contextos apropiados.
• Cooperación no traballo en equipo, respecto polas persoas e tolerancia coas peculiaridades individuais.

O tratamento dos temas transversais constitúe unha forma de relaciona-los contidos da materia de Física e Química cos das outras, considerando os valores e as actitudes implícitas neses temas. Así, podemos contribuir a que a educación dos estudiantes se leve a cabo cunha maior unidade de criterio entre distintas materias e esto pódese lograr prestando atención ós contidos que posúan carácter interdis-
ciplinar.
Ó desenrola-los contidos da Física e Química é difícil tratar tódolos temas transversais. Por iso, algúns serán tratados con máis profundidade ca outros. Estes contidos serán enfocados de xeito integrador. Non suporán, de ningún xeito, "engadidos" ó currículo nin "materias illadas"; pola contra, deben servir como vía para adoptar perspectivas múltiples que abran camiño e permitan dirixir e "enfocar" os coñecementos dun xeito máis completo e eficaz.
Trataranse mediante actividades individuais ou grupais, por medio de debates para contrastar opinións e con comentarios realizados na clase, cando se consideren oportunos.

• Educación do consumidor: para desenrolar un coñecemento dos mecanismos de mercado e dos dereitos do consumidor e para crear unha conciencia crítica ante o consumo. Valorarase a posibilidade de uso de enerxías limpas e renovables para a conservación e rexeneración do medio ambiente...
• Educación para a saúde: fomentando o uso apropiado dos materiais de laboratorio para previr riscos de accidentes ou enfermidades producidos pola manipulación inadecuada de productos e instrumentos. Tentarase desenrolar hábitos de saúde.
• Educación para a paz: para xerar posicións de defensa pola paz mediante o coñecemento de persoas e institucións significativas. Fomentarase o diálogo e o contraste de opinións ordenado, sen asoballar nas intervencións, sendo respectuosos coas outras opinións... Realizaranse traballos en equipo para fomenta-lo espírito de cooperación...
• Educación para a igualdade entre os sexos: para desenrola-la autoestima e concepción do propio corpo como expresión da personalidade. Analizarase criticamente a realidade e tratarase de corrixir xuízos sexistas, para consolidar hábitos non discriminatorios.
• Educación ambiental: para comprende-los principais problemas ambientais e adquirir responsabilidade ante o medio ambiente. Plantexarase tamén a importancia do aforro enerxético e o uso eficiente da enerxía.
• Educación vial: fundamentalmente para esperta-la sensibilidade diante dos accidentes de tráfico e para adquirir conductas e hábitos de seguridade vial.

TEMPORALIZACIÓN

A temporalización dos contidos correspondentes á materia de Física e Química de 1º Bacharelato está feita de xeito teórico, contando que tanto o profesor ou profesora coma os alumnos e as alumnas traballen xuntamente dando o maior rendemento posible pois a materia a desenrolar é moi ampla. Tamén inflúe o calendario escolar, que ano a ano vai variando. Facémola considerando 34 semanas de clase, aínda que o tempo dispoñible pode ser menor. É a seguinte:

Unidade I: 2 semanas
Unidade II: 3 semanas
Unidade III: 4 semanas
Unidade IV: 5 semanas
Unidade V: 4 semanas
Unidade VI: 6 semanas
Unidade VII: 6 semanas
UnidadeVIII: 4 semanas
Unidade IX: Non lle asignamos unha temporalización especial pois é o bloque correspondente ás actitudes, valores e normas e deben ser desenrolados ó longo de todo o curso, en tódalas unidades didácticas.

A materia repartirase en tres avaliacións, coas datas propostas ó comezo do curso pola Comisión de Coordinación Pedagóxica.

METODOLOXÍA

A concepción da aprendizaxe como un proceso de transvasamento de coñecementos do profesor ós estudiantes (que serán considerados como recipientes baleiros) é hoxe en día inaceptable. De acordo con esa concepción, o profesor ou a profesora limitaríase a expoñer con detalle e claridade os coñecementos que desexa que aprendan os seus alumnos e alumnas e éstos, atenderían ás súas explicacións. Este modelo “estático” oponse ós obxectivos do novo bacharelato, no que os procedementos e as actitudes teñen un papel importante. Ademais, en etapas anteriores, o currículo non está baleiro de contidos conceptuais senón que está en equilibrio cos contidos procedementais e actitudinais.

Algún dos principios metodolóxicos que imos ter en conta son:
aA importancia do interese e a motivación do alumnado para aprender. Por iso, o contido debe ser presentado nun contexto de necesidade partindo de problemas (entendendo por tales as dificultades que non se poden resolver automaticamente por medio dunha investigación conceptual ou empírica).
aA importancia dos esquemas previos existentes no alumnado cos que interpreta a realidade e que son unha mestura complexa de conceptos, relacións, estratexias e actitudes.
aOalumno ou a alumna aprende construíndo significados, por medio dunha interacción activa entre as novas informacións e os seus esquemas de pensamento iniciais.
aO alumno ou a alumna debe sentirse responsable da súa propia aprendizaxe.
aAs interaccións sociais na aula (alumno/a – alumno/a; profesor /a – alumno/a) teñen unha influencia decisiva na aprendizaxe do alumnado.
aOs contidos deben ser funcionais para o alumnado, que debe recoñecelo como útil.

É importante que os alumnos e as alumnas sexan capaces de relaciona-las ideas que elaboran
coas que xa teñen, coas experiencias e situacións que viven no mundo que os/as rodea e coas persoas con ideas que eles e elas valoran.
A aprendizaxe das ciencias experimentais require o uso do método inductivo-deductivo. Para que a inducción sexa productiva debemos educar determinadas estructuras mentais e usala, a miúdo, na práctica para facelo habitual como método de traballo. O proceso de deducción require moita práctica e un elevado grao de espíritu crítico.
Por tratarse dunha ensinanza postobrigatoria, produciuse un filtro en canto a expectativas e intereses do alumnado. Ademais, chegan cunha determinada bagaxe conceptual e manipulativa e posúen maior grao de madurez. Todo esto tradúcese no uso e desenrolo progresivo de determinadas ferramentas intelectuais como:
maior capacidade de abstracción e razoamento lóxico; asi poden operar sobre obxectos que non estean presentes fisicamente e con propiedades non observables directamente.
maior capacidade de análise e de crítica do seu propio razoamento.
maior capacidade para establecer e interpretar relacións funcionais en forma matemática.

Este tipo de capacidades non están no alumno e na alumna nesta etapa, pero poden ser
desenroladas ó longo dela, concretamente na aprendizaxe das Ciencias. É importante tratar con problemas ricos conceptualmente e adecuados ó nivel e ós intereses dos alumnos e das alumnas. Así, os estudiantes, despois de analiza-los problemas, poderán anticipar solucións razoadas.
A introducción de novos conceptos e procedementos debe facerse mediante actividades de diverso tipo: información escrita, actividades de descubrimento, transmisión oral de coñecementos elaborados...
É fundamental insistir na elaboración de conclusións; os alumnos e as alumnas prepararán informes e comunicacións escritas do traballo realizado, incluíndo unha valoración persoal.
Tamén temos que ter en conta o importante papel da Historia da Ciencia para o desenrolo de actividades, a comprensión do proceso de construcción da Ciencia... advirtindo a necesidade de non trivializa-los procesos históricos e transmitir ideas erróneas.

**RECURSOS E ACTIVIDADES

Todo recurso é un instrumento do cal o seu uso debe estar de acordo cos obxectivos, as orientacións metodolóxicas e de avaliación que se propoñan.
Algúns recursos e actividades-tipo poden ser:
2 Lectura de textos históricos e científicos para introducir situacións-problema, para suxerir solucións, estratexias...
2 Cuestionarios de preguntas e análise de problemas concretos ó iniciarmos un tema, como motivación e para coñecer e discuti-las ideas previas.
2 Lectura de revistas e xornais, para amosa-la incidencia e as relacións co contexto social do coñecemento científico, como fonte de dúbidas e problemas.
2 Exposicións do profesor ou profesora, contempladas como un instrumento máis e usándose de modo axeitado.
2 Cuestionarios-guía como guión na resolución de problemas especialmente en momentos de maior carga conceptual e desenrolos máis formais.
2 Actividades destinadas á recollida de información empírica: manexo de bibliografía, actividades de laboratorio... Estas actividades non deben ser consideradas como anexos, separadas do curso normal da clase, senón entroncadas nun enfoque máis amplo dentro do modelo proposto.
2 Elaboración de informes polos alumnos e alumnas sobre as conclusións obtidas ó final dunha investigación ou dun tema, criticando a forma de traballo.
2 Resolución e plantexamento de problemas de aplicación presentados cun enunciado aberto que favoreza unha actitude reflexiva e investigadora e evite o uso de “receitas”. A resolución destes problemas debe contempla-lo seu estudio cualitativo, a súa formulación precisa, a emisión de hipóteses, a elaboración de estratexias previas á resolución e a resolución propiamente dita.
2 Outros recursos e actividades:
* uso de diapositivas e transparencias, para plantexar problemas e extraer conclusións
* uso do vídeo e a T.V. como actividade funcional para xerar conflictos
* uso do ordenador para presentar informes (procesador de textos); buscar datos e documen-
tación (base de datos); manexar datos experimentais (follas de cálculo)...

AVALIACIÓN

A avaliación é un compoñente básico do proceso de ensino-aprendizaxe. Debe estar integrada en dito proceso e, polo tanto, non pode reducirse a actuacións illadas senón que debe ser de xeito continuo e abarcar máis aspectos que os puramente conceptuais. A avaliación formativa ten unha función basicamente orientadora e actuará como elemento de axuste ó longo do proceso de aprendizaxe.
A avaliación debe ser continua, aínda que faremos ó final de cada bloque unha proba orientada á verificación de se os alumnos e as alumnas efectuaron unha aprendizaxe significativa comprendendo os contidos ou se soamente os memorizaron.
Debemos subliñar que cando falamos de avaliación continua non queremos dicir que o que supere a derradeira proba ou control no mes de xuño teña superado o curso. Desde o punto de vista deste Departamento, continua quere dicir desde setembro ata xuño, avaliando tódolos traballos, probas, actitudes na clase e todo aquelo que inflúe no proceso avaliativo. Ademais, temos que ter en conta que o currículo desta asignatura trata de dúas materias diferentes polo que estar avaliado positivamente nunha delas (por exemplo na Química) non implica ter que estar avaliado positivamente na outra (na Física ou viceversa).

Os tres tipos de contidos (conceptuais, procedementais e actitudinais) esixen distintas formas de avaliación e a utilización de distintos instrumentos para avaliar.
Así, as cuestións sobre contidos conceptuais, poden referirse a plantexamentos de hipóteses, aplicación de leis, resolución de problemas...
Para os contidos procedementais pedirase ós alumnos e ás alumnas que xustifiquen como farían comprobacións concretas no laboratorio; que representen graficamente datos para verificar determinadas leis...
Para os contidos actitudinais, proporanse cuestións nas que se relacione a ciencia coa tecnoloxía e a sociedade, por exemplo.
Farase unha avaliación inicial ó comezo do curso (para comproba-lo grao de consecución dos obxectivos propostos na E.S.O.) e, opcionalmente, ó comezo de cada un dos bloques temáticos fundamentalmente para saber desde onde teremos que partir. As probas de avaliación inicial faranse principalmente sobre contidos conceptuais referidos a ideas previas da materia que se impartirá en 1º de bacharelato.

Ó longo do curso a materia repartirase en tres avaliacións, dependendo das datas propostas pola Comisión de Coordinación Pedagóxica. Se os alumnos e as alumnas non superan algunha avaliación, para o que deberán ter un cinco ou máis de cinco, faranse probas de recuperación de cada unha delas. No mes de xuño haberá unha proba final, para aqueles alumnos e alumnas que non superaran algunha parte da materia ou que lles quedase toda a  materia por recuperar. Se aínda así, quedasen algúns alumnos e alumnas coa Física e Química sen superar, terán a proba extraordinaria de setembro para poder superala, onde se terán que examinar soamente dos contidos conceptuais de toda a materia.

1INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN

a Probas tipo test: para a avaliación inicial co fin de facer unha sondaxe sobre ideas previas ou preconceptos.
a Resolución de problemas de enunciados abertos ou pechados (para a comprensión de conceptos básicos por parte dos alumnos ou alumnas)
a Avaliación de traballos de laboratorio, calificando unha serie de aspectos (coñecidos previamente polo alumnado) despois de observar e comproba-la actividade dos alumnos e das alumnas no laboratorio.
a Realización de exames ou probas escritas (unha ou dúas por avaliación).
a Realización de exames ou probas escritas para recuperar a aqueles alumnos ou alumnas que non superasen os obxectivos propostos para cada avaliación.
a Para aqueles alumnos e alumnas que non superen a materia na convocatoria de xuño haberá unha proba escrita extraordinaria no mes de setembro.
a Exposicións por escrito dos puntos importantes de modelos e teorías.
a Obtención de información durante o proceso de ensino-aprendizaxe:
I. observación directa de hábitos de traballo, de interese no traballo; de autoconfianza e respecto polos demais e as súas ideas; coidado e respecto polo material de clase e de laboratorio...
II. avaliación de actividades de traballos grupais, postas en común...
III. avaliación de actividades individuais.

Calquera das actividades realizadas na clase ou fóra dela poden ser avaliadas, de xeito que os
alumnos e as alumnas se acostumen a que o traballo de cada día é parte do proceso avaliativo, o que esixe un traballo cotián.
Toda a información obtida no proceso avaliativo implica unhas accións referidas ó conxunto dos elementos implicados na acción avaliativa, que se reflexarán na atención ás deficiencias detectadas na formación dos alumnos e das alumnas.
Destacaremo-los logros acadados en relación coa situación de partida, vendo os fallos e o xeito de superalos.

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Os criterios de avaliación que expoñemos a continuación, fan referencia ós mínimos propostos por este Departamento para superar esta asignatura. As probas que se realizarán (exames, exposicións escritas,...) farán referencia tamén ó resto de contidos para poder avalia-lo progreso do alumnado en distintos graos (calificacións numéricas do 1 ó 10). Así os alumnos que superen os criterios de avaliación propostos superarán a asignatura cun 5.

A Coñecer e emprega-las magnitudes escalares e vectoriais, fundamentais e derivadas, máis importantes e aplica-las unidades apropiadas, utilizando factores de conversión cando sexa necesario. Expresar correctamente os resultados, co número apropiado de cifras significativas, tendo en conta os erros das medidas e a precisión dos datos.

O alumno e a alumna debe ser capaz de:
a Estudiar cualitativamente unha situación problemática, delimitar e precisa-lo problema, formular vías e estratexias coherentes de solución, analiza-los resultados e enunciar conclusións.
a Da-los resultados experimentais co número axeitado de cifras significativas.
a Identificar problemas ós que é posible aplicárlle-la metodoloxía científica.

A Analiza-las magnitudes características do movemento e aplicalas á resolución de cuestións e problemas relativos ós movementos xerais estudiados, utilizando o tratamento vectorial nas magnitudes lineais, interpretando os resultados e os diagramas obtidos.

O alumno e a alumna debe ser capaz de:
a Recoller datos experimentais de movementos, tabula-los datos e analizalos para extraer conclusións.
a Identificar explicitamente ámbalas dúas compoñentes da aceleración.
a Aplicar correctamente o tratamento vectorial ás magnitudes lineais ó resolver problemas.
a Resolver problemas relativos ós movementos (rectilíneo uniforme, rectilíneo uniformemente acelerado, circular uniforme e circular uniformemente acelerado) e á combinación deles aplicando os seguintes pasos: estudio cualitativo (interpretación de datos e organización destes en táboas, elaboración e interpretación de gráficas); determinación do tipo de movemento; aplicación da estratexia de resolución axeitada e das ecuacións correspondentes e comprobación de resultados.

AComprender que o movemento dun corpo depende das interaccións con outros. Identificar e representar, mediante diagramas vectoriais, as forzas reais que actúan sobre el para aplica-los principios da dinámica. Interpretar estes últimos en función da cantidade de movemento. Aplica-la lei de gravitación universal para o estudio da atracción de masas puntuais.

O alumno ou a alumna será capaz de:
a Identifica-las forzas que actúan sobre un corpo e calcular, gráfica e analiticamente a forza resultante, calculando taméan aceleracións e tensións.
a Recoñece-las interaccións fundamentais como as catro forzas fundamentais do Universo.
a Comprende-lo rozamento coma responsable do cese do movemento en ausencia de obstáculos e saber cómo eliminalo ou, polo menos, minimizalo.
a Utiliza-las leis da dinámica para resolver problemas de dinámica aplicándoos a corpos en movemento, corpos apoiados, corpos suspendidos... e a situacións reais nas que se presenten forzas de fricción.
a Explicar e xustificar fenómenos cotiás aplicando o teorema de conservación da cantidade de movemento.
a Comprende-lo concepto de acción a distancia e aplica-la lei de gravitación universal a problemas con masas puntuais.

A Comprende-los conceptos de traballo e enerxía e a relación entre eles, para aplicalos ó caso práctico de corpos en movemento e baixo a acción do campo gravitatorio terrestre. Analizar cómo se realizan as transferencias enerxéticas e a súa relación coas demais magnitudes implicadas.

O alumno ou a alumna será capaz de:
a Coñecer e diferencia-las distintas manifestacións da enerxía: mecánica, térmica, eléctrica, nuclear e radiante.
a Identifica-la relación existente entre traballo e variación de enerxía potencial.
a Relaciona-las posibilidades de transformación da enerxía coas súas diferentes manifestacións.
a Recoñece-lo principio de conservación da enerxía en todo proceso de transferencia de enerxía, aplicándoo á resolución de problemas (corpos en movemento e corpos baixo a acción do campo gravitatorio terrestre).
aAplica-lo principio de conservación da enerxía a casos reais onde aparezan forzas non conservativas, recoñecendo as perdas por efecto Joule.
a Realizar análises críticas sobre o uso e abuso da enerxía e das súas fontes.

A Coñece-las magnitudes principais que describen os fenómenos eléctricos de interacción e corrente elétrica. Recoñece-los elementos dun circuito de corrente continua e os aparatos de medida máis habituais. Calcula-la resistencia equivalente dunha asociación. Resolver circuítos sinxelos de corrente continua.

O alumno ou a alumna debe ser capaz de:
a Utilizar e interpreta-la simboloxía convencional para representar circuitos eléctricos coñecendo as magnitudes que controlan o funcionamento dos circuitos.
a Coñece-lo funcionamento dos principais aparatos de medida e utilizalos correctamente para determinar magnitudes eléctricas.
aUtiliza-la lei de Ohm para calcula-la intensidade que circula por cada unha das ramas dun circuito, a diferencia de potencial entre dous puntos calesquera de dito circuito, e a resistencia (unha ou varias asociadas).
aResolver circuitos sinxelos nos que interveñen bombillas, resistencias... relacionando as distintas variables eléctricas e analizando o papel de cada elemento dos que compoñen o circuito.
a Interpretar con rigor e precisión documentos de uso habitual nos que se reflecten os consumos de enerxía eléctrica.
aCoñecer, respectar e cumpri-las normas de seguridade.

A Xustifica-los diferentes modelos atómicos, valorando o carácter dinámico da ciencia. Analiza-los espectros atómicos como resultado da interacción das ondas electromagnéticas coa materia. Describi-la estructura dos átomos e relaciona-la súa configuración electrónica cos tipos de enlace.

O alumno ou a alumna será capaz de:
a Recoñece-lo traballo científico como un proceso en continua revisión que se apoia no traballo de moitas persoas, valorando o carácter non dogmático da ciencia como pensamento en constante revisión.
a Xustificar claramente as sucesivas elaboracións de modelos atómicos, identificando os fenómenos relevantes que levaron ós científicos a abandoar determinados modelos e adoptar outros.
a Comprende-la formación dos espectros atómicos.
aAnaliza-la irregularidades da Táboa Periódica a partir da situación en dita táboa dos elementos, inducindo propiedades físicas e químicas destes.
a Coñecer e diferencia-los distintos tipos de enlace formulando hipóteses sobre o tipo de enlace de determinadas substancias, tendo en conta a configuración electrónica dos elementos que forman parte da substancia.

A Formular e nomear, segundo as normas IUPAC, substancias químicas inorgánicas, e coñece-los nomes tradicionais dos compostos de uso máis frecuente no laboratorio. Determina-lo número de moles, moléculas e átomos presentes nunha certa cantidade de substancia. Explica-lo comportamento dos gases a partir do modelo da teoría cinética e aplica-la ecuación de estado dos gases ideais para predicir-lo seu comportamento. Determinar fórmulas empíricas e moleculares.

O alumno ou a alumna será capaz de:
a Formular e nomear correctamente, segundo as normas da IUPAC, compostos inorgánicos binarios.
a Coñece-los nomes tradicionais dos compostos de uso máis frecuente no laboratorio e na vida cotiá.
a Utiliza-lo concepto de mol como unidade de cantidade de substancia, aplicando dito concepto de xeito operativo en cálculos de número de moles, número de moléculas e número de átomos presentes nunha determinada cantidade de substancia.
a Determinar fórmulas empíricas e moleculares a partir da composición centesimal e de cantidades de productos obtidos en reaccións químicas concretas.
a Utiliza-la ecuación xeral dos gases ideais para diferentes cálculos químicos: cálculo do número de moles dun gas, determinación de masas moleculares de substancias gasosas, determinación de densidades...

AExpresa-la concentración de disolucións en molaridade e molalidade. Escribir correctamente ecuacións químicas axustadas e aplica-la información que se obtén delas para calcula-la cantidade das substancias que interveñen nas reaccións químicas.

O alumno ou a alumna será capaz de:
a Expresa-la concentración das disolucións de distintas formas: porcentaxe en masa, porcentaxe en volume, concentración en masa, molaridade, molalidade e fracción molar.
aEscribir e axusta-la ecuación química correspondente a reaccións químicas sinxelas, figurando as fórmulas correctas das substancias en condicións normais ou estándar.
a Interpreta-la información sobre o estado físico das substancias, as relacións entre moles, a enerxía de reacción... que proporciona unha ecuación química.
a Resolver exercicios e problemas de cálculo de cantidades de substancias e volumes de gases que interveñen en reaccións químicas (reactivo limitante, substancias en disolución, substancias impuras, gases...)
a Saber calcular analítica e experimentalmente o rendemento dunha reacción química.
a Elaborar correctamente informes do traballo de laboratorio.

AIdentifica-los principais grupos funcionais nos compostos de carbono, para formular e nomear substancias orgánicas e describi-las súas propiedades químicas máis saliantables. Recoñece-las distintas situacións de isomería estructural.

O alumno ou a lumna debe ser capaz de:
a Razoar, con argumentos de tipo químico (átomo de carbono e as súas posibilidades de enlace), o número relativamente grande de compostos de carbono, así como a importancia de dito elemento nos seres vivos e o ciclo do mesmo na natureza.
a Coñece-los conceptos de serie homóloga e grupo funcional identificando os principais.
a Formular e nomear correctamente os compostos máis destacados das principais funcións orgánicas (hidrocarburos saturados, insaturados e aromáticos; alcois; éteres; aldehídos e cetonas; ácidos carboxílicos; ésteres; aminas; amidas; nitrilos e compostos nitrosos) segundo as normas de IUPAC.
aCoñece-los nomes vulgares de compostos orgánicos de uso cotiá e no laboratorio.
aRecoñecer e valora-la importancia e a influencia que ten a química do carbono na sociedade; as posibilidades que ten a humanidade de crear novos materiais (por exemplo, plásticos), a súa importancia para mellora-la calidade de vida e os riscos que comporta o uso abusivo de productos químicos.
a Coñecer algúns dos compostos orgánicos máis importantes para a sociedade e a tecnoloxía e a influencia destes compostos na destrucción do medio ambiente.
aCoñecer e diferencia-los diferentes tipos de isomería que poden presenta-los compostos orgánicos.

A Aplica-los coñecementos da Física e a Química á realización axeitada das actividades experimentais propostas ó longo do curso.

Con este criterio trátase de verificar se o alumnado aplica os coñecementos adquiridos ó longo do curso nas actividades experimentais en canto a normas de utilización do material de laboratorio, actitude na aula e no laboratorio, realización de cálculos aplicando as leis correspondentes...

A Analiza-las interrelacións que nos contidos deste curso se dan entre a Ciencia, a Tecnoloxía e a Sociedade.

Este criterio trata de verificar se os alumnos e as alumnas relacionan os
coñecementos adquiridos en Física e Química con outros contidos desenrolados noutras disciplinas; para que non crean que son coñecementos illados que soamente precisan para esta disciplina e poidan aplicalos non soamente en clase de Física e Química.

	LIBROS DE TEXTO

O libro de texto elixido polo Departamento para o desenrolo dos contidos en  1º Bacharelato é:

Física e Química 1º Bacharelato ( edición en galego).  Editorial Rodeira.  ISBN:  84 – 8116 – 852 – 1.  

A Xefa do Departamento

(Volver á páxina principal)